Oproep: Derde Gewina-Descartes-Huygens Scriptieprijs voor Wetenschaps- en Universiteitsgeschiedenis (Deadline: 15 december 2018)

In 2013 riep Gewina de Gewina-Descartes-Huygens Scriptieprijs voor Wetenschaps- en Universiteitsgeschiedenis in het leven. Tijdens de achtste Gewina Woudschoten Conferentie op 21 en 22 juni 2019 te Zeist zal deze prijs voor de derde keer uitgereikt worden. Lees meer…

Job: Two-year post-doctoral position in the history of Alfonsine astronomy in Europe (Deadline: 25 September 2018)

ALFA is an ERC funded project dedicated to the study of Alfonsine astronomy which flourished in Europe from the second half of the 13th to the mid-16th century (2017-2022, 60 month, Consolidator grant 2016 agreement 723085). Lees meer…

[Workshop] Whose Story of Science? Diversity and the History of Science (Amsterdam, 7 December 2017; Deadline 19 November)

Is the public image of who contributes to science diversifying? Over the last years various types of media seem to be disavowing traditional narratives of men in locations of power as the sole generators of knowledge, such as the movie ‘Hidden Figures’ starring African-American mathematicians working in the U.S. space program. Users of social media unfold serious critiques in playful guise via hashtags like #ILookLikeAProfessor and #ILookLikeAHistorian. Lees meer…

REMINDER Huygens-Descartes Lecture 2017: Daniel Margócsy, “The Vesalius Census: The Politics of Reading in Early (and not so Early) Modern Europe” (Teylers Museum, Haarlem, 22 September 2017)

This year‘s Huygens-Descartes Lecture by Daniel Margocsy (Cambridge University) traces the reception history of Andreas Vesalius’ De humani corporis fabrica, the first illustrated atlas of anatomy. It relies on the recently completed census of the Fabrica, which has documented the surviving copies of the 1543 and 1555 editions of the work. Lees meer…

Conference Announcement and Call for Papers: Making It Up: Histories of Research Integrity and Fraud in Scientific Practice (Uppsala University, 12-14 April, 2018; Deadline 15 May 2017)

We announce a conference at the Office for the History of Science, Uppsala University to take place April 12-14, 2018 on the topic of “Making It Up: Histories of Research Integrity and Fraud in Scientific Practice.” We call for papers that explore the history of research integrity and fraud, including the question of how the meaning and consequences of these terms have changed over time and the quotidian work involved in the construction of ‘clean’ experimental data and identifiable artifacts. One or more special issues are planned for publishable versions of accepted contributions. Lees meer…

Research Project: The Art of Reasoning: Techniques of Scientific Argumentation in the Medieval Latin West

We are grateful to Mariken Teeuwen for offering a description of her new research project. But we are also very much interested in publishing descriptions of your research projects, particularly new initiatives. If you have something you’d like to share, please get in touch.

Since June 2016, we started a new project, following up our previous one (Marginal Scholarship) but with a new main focus, with a new addition to our team and stretching out over a longer period. The title of the project is The Art of Reasoning: Techniques of Scientific Argumentation in the Medieval Latin West. The main focus of the project is to analyze how scholars dealt with their authoritative texts on rhetoric and dialectic, both before and in the period of the medieval universities. The techniques of dialectical argumentation, we argue, did not develop in the period of the universities, but were already used before that, only not in the shape of new texts, but rather in the shape of marginal annotations added to texts. A view on those marginal practices and texts, so we argue, will allow us to understand the historical roots of the dialectical method better. Lees meer…

Leiden University Libraries and Brill Publishers present publication of the fully digitized personal archive of Christiaan Huygens

Leiden University Libraries and Brill Publishers have joined forces to digitize this important archive, allowing online access to a large community of scholars via BrillOnline Primary Sources. The Codices Hugeniani Online (COHU) offers the fully digitized archive of Christiaan Huygens (1629 – 1695), held at Leiden University Library. The archive includes notebooks and loose leafs with texts in the field of astronomy, mechanics, mathematics and music, as well as correspondence and annotated books. Lees meer…

Oproep: Bate uit het Pieter Langerhuizen Lambertuszoon-fonds (Deadline: 1 februari 2017)

Het bestuur van de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen heeft besloten de bate van maximaal € 15.000 die in het jaar 2017 door de Maatschappij uit het Pieter Langerhuizen Lambertuszoon-Fonds zal worden verleend, te besteden ter bevordering van het onderzoek in de Geschiedenis van de Natuurwetenschappen incl. die van de Wiskunde, Geneeskunde en Techniek. Lees meer…

Symposium en tentoonstelling “De wereld van de zuidelijke geleerden tijdens het Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) / De rol van de heropgerichte Académie royale de sciences et lettres de Bruxelles (1816)” (Brussel, 24 maart 2016)

200 jaar geleden werd onder Willem I de Brusselse Academie voor Wetenschappen en Letteren (her)opgericht. Welke rol speelde de Académie royale des sciences et des belles lettres de Bruxelles in de georganiseerde ‘wereld van geleerden’?

U bent van harte welkom op het colloquium van 24 maart in het Paleis der Academiën. Het colloquium gaat dieper in op de politieke context, de wetenschapsopvatting en -beoefening in die tijd. Nadien is er ruimte voor debat en wordt een tentoonstelling van de ARB-KVAB geopend over de Academie tijdens het Koninkrijk der Nederlanden en in het postrevolutionaire België. Lees meer…

Verslag: XXX Symposium of the Scientific Instrument Commission, 20–24 September 2011, Kassel, Germany

Van 15–18 september 2011 werd in Kassel, Duitsland het dertigste symposium gehouden van de Scientific Instrument Commission (SIC). Dit is een wetenschaps-historische werkgroep van de International Union for the History and Philosophy of Science (IUHPS), wat weer een onderdeel is van UNESCO. De organisatie van deze internationale conferentie was dit jaar in handen van de Physikalisch-Mathematische Salon te Kassel, een onderdeel van het Museumlandschaft Hessen-Kassel.

Door Huib Zuidervaart Vorig jaar, in Florence, was afgesproken dat er in Kassel een speciale sessie zou komen gewijd aan het fenomeen van ‘het Natuurkundig Kabinet in de achttiende eeuw’, mede omdat deze kabinetten gezien mogen worden als de voorlopers van de Fysische Laboratoria in de negentiende eeuw. Aan deze oproep is gevolg gegeven. Met tien presentaties bleek de sessie ‘Making Science Public in 18th Century Europe – the Role of Cabinets of Experimental Philosophy’ zelfs over drie dagdelen verdeeld te moeten worden. Zelf heb ik hierin een voordracht gegeven met de titel ‘The Emergence of Institutional Cabinets for Experimental Philosophy in the Netherlands during the Long 18th Century’. Als uitvloeisel van deze sessie is door Jim Bennet uit Oxford, Sofia Talas uit Padua en ondergetekende afgesproken om nader te onderzoeken op welke wijze dit Europese thema in aanmerking kan worden gebracht voor een onderzoeks- aanvraag met een ICT-component op Europees niveau.

Kassel herbergt verder een extreem belangrijke collectie 16e eeuwse instrumenten van de toenmalige landgraaf, die destijds als enige vorst in Europa een zeer goed geoutilleerd astronomisch observatorium heeft ingericht en gebruikt. Daarnaast is Kassel tot ver in de achttiende eeuw van belang geweest als centrum voor fysica, chemie en techniek. De collectie van het Astronomisch-Physikalisches Kabinett herbergt dan ook schatten op het gebied van de materiële cultuur van de wetenschap die je nergens anders kunt aantreffen. Ook Nederlandse invloeden zijn hier te ontwaren, ondermeer door een van de fraaiste luchtpompen uit de collectie van de Leidse instrumentmakersfirma Van Musschenbroek. Ook Lotharius Zumbach de Koesfelt, die rond 1700 werkzaam was op de Leidse Sterrewacht heeft in Kassel veel sporen nagelaten uit de tijd daarna waarin hij in dienst van de Hessische Landgraaf was. En zo was er veel meer, waaronder een zojuist geopend kabinet met optische instrumenten en andere zeldzaamheden uit vervlogen eeuwen.

Zoals bij de SIC te doen gebruikelijk was het een bijzonder intensieve maar erg zinnige conferentie, waarin veel aan informatie en ideeën tussen de deelnemers is uitgewisseld. De voordrachten en discussies zijn van hoog niveau, zoals door een aantal Nederlandse deelnemers aan de conferentie bevestigd zal kunnen worden. (Vraag maar aan de andere Nederlandse deelnemers: Azadeh Achbari, Tiemen Coquyt, Fokko Jan Dijksterhuis, Hans Hooijmaijers, Peter Louwman en Martin Weiss). Overigens waren er participanten uit 15 landen afkomstig van drie continenten.

Zoals gemeld waren alle dagen bijzonder intensief. Mede door excursies naar archieven en musea in de verre omtrek waren de deelnemers als regel pas rond elf uur ’s avonds in het hotel. Dagen achtereen bezig zijn van ’s ochtends negen tot laat in de avond maakt in elk geval dat een mens daarna als een blok in slaap valt.

Excursie naar museumdepots in Frankfurt

Zo is er ondermeer een excursie uitgevoerd naar de magazijnen van de Physikalische Hochschule in Frankfurt, waar op dit moment de instrumenten worden bewaard uit het wegens nieuwbouw gesloten zijnde Historische Museum. De hands-on-sessie die ons daar werd gegund, betrof schatten die een mens niet snel meer ter bestudering in zijn handen zal krijgen: vijftiende-eeuwse astrolabia en manuscripten; diverse instrumenten van Erasmus Habermehl (1538-1606; de ‘Hofmechaniker’ van de Oostenrijkse keizer in het midden van de zestiende eeuw); één van de schaars bewaarde globes (uit 1515) waarop voor het eerst de naam ‘America’ voorkomt; de enig bewaarde globe met daarop uitgebeeld de observaties van Tycho Brahe, en tal van andere zeldzame instrumenten tot aan de negentiende eeuw.

Globe uit 1515, met daarop voor het eerst vermeld de naam ‘AMERICA’

Bij dergelijke hands-on sessie blijkt telkens weer, hoe belangrijk het is voor een goed beeld van de historische praktijk van het wetenschappelijk onderzoek, om besef te hebben van de praktische meettechnische en observationele problemen waarmee onderzoekers toen hadden te kampen. Het correct hanteren van wetenschappelijke instrumenten is toen, zowel als nu, verre van vanzelfsprekend.

Martin Weiss (Universiteit Leiden) & Azadeh Achbari (Vrije Universiteit) in discussie bij een ‘hands-on’ sessie met oude wetenschappelijke instrumenten

Indrukwekkend was ook de afsluitende excursie op zaterdagochtend naar de enorme waterwerken van de Hessische keurvorst, waarin een breed scala van fonteinen, cascades van watervallen, hydraulisch aangedreven trompetten en andere technische hoogstandjes uit de 18e en 19e eeuw, die speciaal voor de SIC-deelnemers in werking werden gezet. De voor die tijd extreem ingewikkelde technologie werd uitvoerig uitgelegd en gedemonstreerd, terwijl ook de toenmalige opvattingen over de relatie tussen mens en natuur fraai werd verbeeld. Kortom, het was – in elk geval voor ondergetekende – een bijzonder inspirerende conferentie.

Reconstructie van het astronomisch observatorium van Landgraf Moritz von Hessen-Kassel, “der Gelehrte” (1572-1632), waarbij de bezoeker met originele instrumenten, zowel als met replica’s, posities kan proberen te bepalen van sterren die op het plafond zijn geprojecteerd: een waarlijk niet-eenvoudige bezigheid!